Hoeveel gym op de basisschool? Uren bewegingsonderwijs

Hoeveel gym een kind op de basisschool krijgt, legt de wet vast: twee lesuren bewegingsonderwijs per week, voor elke groep. U leest welke minuten meetellen, wat geldt voor kleuters en het speciaal onderwijs, wie de lessen mag geven en hoeveel scholen de norm in de praktijk halen.

Hoeveel uur gym is wettelijk verplicht op de basisschool?

Het antwoord in klokuren: anderhalf uur per week. Die norm rust op recente regelgeving en geldt voor alle groepen. Twee begrippen lopen in de praktijk door elkaar: het lesuur en het klokuur. Dat onderscheid bepaalt hoeveel minuten een leerling werkelijk in de gymzaal staat.

De wettelijke minimumnorm van twee lesuren bewegingsonderwijs

Sinds 1 augustus 2023, dus vanaf schooljaar 2023/2024, biedt elke basisschool minimaal twee lesuren bewegingsonderwijs per week aan. Een lesuur duurt 45 minuten. Samen geeft dat 90 minuten per leerling: 1,5 klokuur, geen twee volle uren van 60 minuten. Eén gymles per week volstaat dus niet om aan de wettelijke ondergrens te voldoen.

De wet schrijft niet voor dat beide lessen op twee verschillende dagen vallen. Toch adviseert de Inspectie van het Onderwijs om ze als afzonderlijke lessen te geven.

Wat telt mee als bewegingsonderwijs op de basisschool?

Bewegingsonderwijs is verplicht onderwijs met een duidelijk doel: leerlingen leren bewegen, ontwikkelen motorische vaardigheden en leren samen met anderen aan bewegingsactiviteiten deelnemen. Vrij buitenspelen en pauzesport vallen daar buiten. Spel op het schoolplein vormt hooguit een aanvulling op de gymles.

Ook de randtijd telt niet mee: de wandeling naar de gymzaal en het omkleden horen niet bij de lestijd. Verder moeten de lessen bewegingsonderwijs gegeven worden door een leraar die daarvoor bevoegd is.

Verschil tussen de onderwijsnorm en de gemeentelijke accommodatienorm

Naast de onderwijseis van 90 minuten per leerling bestaat een tweede, losstaande norm: die van de gemeente voor het beschikbaar stellen of bekostigen van gymruimte. Voor het reguliere basisonderwijs gaat het om minimaal 1,5 klokuur per week per groep. Dat is een huisvestingsnorm, geen extra lesverplichting.

Voor het speciaal basisonderwijs ligt die accommodatienorm hoger: minimaal 2,25 klokuren per week per groep. Ook dat cijfer verandert niets aan het aantal lesuren per leerling.

Geldt de gymplicht ook voor kleuters en het speciaal onderwijs?

Ja, zonder uitzondering. De twee-lesurennorm geldt voor elke groep en elk schooltype binnen het primair onderwijs. Wel verschilt de invulling: bij kleuters speelt de ruimte een rol, in het speciaal onderwijs de individuele mogelijkheden van de leerling.

Bewegingsonderwijs voor kleuters in groep 1 en 2

Ook groep 1 en 2 krijgen twee lesuren per week. Kleuters spelen volgens het Mulier Instituut gemiddeld vijf uur per week buiten, maar dat vrije spel vervangt de gymles niet.

Waar die lessen plaatsvinden, hangt mee af van de beschikbare ruimte: bij de planning van gymzaaluren bepaalt de aanwezigheid van een speellokaal welke ruimte kleutergroepen nodig hebben. Scholen spreiden de lessen meestal: in schooljaar 2024/2025 verdeelde 85% van de onderzochte scholen het bewegingsonderwijs voor groep 1 en 2 over twee of meer lessen.

De norm voor het speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs

Het speciaal basisonderwijs valt onder de Wet op het primair onderwijs, het speciaal onderwijs onder de Wet op de expertisecentra. Voor beide geldt dezelfde norm van twee lesuren per week. In het speciaal onderwijs stemt de school inhoud en organisatie van de gymlessen af op de onderwijsbehoeften en mogelijkheden van elke leerling.

Het doel blijft gelijk aan dat van het reguliere onderwijs. De kerndoelen vragen dat leerlingen verantwoord deelnemen aan bewegingsactiviteiten en respectvol met anderen bewegen. Daarbij werken zij aan hun motoriek, hun kennis en hun houding tegenover bewegen.

Wie geeft en organiseert de gymlessen, en wat als er geen gymzaal is?

Twee partijen dragen de verantwoordelijkheid. Het schoolbestuur zorgt voor de lessen en de leraren, de gemeente voor de ruimte. Daarnaast stelt de wet eisen aan wie voor de groep staat.

Bevoegdheid van de vakleerkracht bewegingsonderwijs

Niet iedere groepsleerkracht mag zomaar gymles geven in groep 3 tot en met 8. Het afstudeerjaar aan de pabo en een eventuele aanvullende opleiding bepalen of iemand bevoegd is. Wie die bevoegdheid mist, laat de lessen over aan een vakleerkracht of volgt een extra traject.

• Pabo vóór 2005: deze leerkrachten kunnen over een oudere, brede bevoegdheid voor bewegingsonderwijs beschikken.
• Pabo na 2005: zonder aanvullende opleiding in beginsel bevoegd voor groep 1 en 2, niet automatisch voor groep 3 tot en met 8.
• Leergang Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs: een erkende route naar de aanvullende bevoegdheid voor groep 3 tot en met 8.
• Combinatiefunctionarissen: vanaf 2027 niet meer inzetbaar als vakleerkracht vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties.

Die laatste wijziging raakt alleen de verplichte gymles. Aanvullende beweegactiviteiten, zoals naschoolse sport, mogen combinatiefunctionarissen blijven verzorgen.

Verantwoordelijkheid van het schoolbestuur en de gemeente voor gymaccommodaties

Het schoolbestuur organiseert het bewegingsonderwijs en zet bevoegde leraren in. De gemeente heeft een wettelijke taak bij de onderwijshuisvesting, waaronder de bekostiging van gymnastiekruimte voor het basisonderwijs. Een eigen gymzaal is niet verplicht: een gemeentelijke of gedeelde accommodatie volstaat.

In de praktijk delen veel scholen een zaal elders. Volgens het Mulier Instituut had slechts 32% van de onderzochte scholen haar gymzaal op de eigen locatie. Bij 63% van de scholen met een externe zaal lopen de leerlingen ernaartoe. Bij 21% van die scholen duurt de tocht 11 tot 20 minuten, tijd die niet meetelt als uur bewegen.

Een tekort aan gymzalen bemoeilijkt het rooster, maar ontslaat de school niet van de twee-lesurennorm. De Inspectie van het Onderwijs verwijst scholen in die situatie naar de gemeente en het ministerie van OCW.

Krijgen kinderen in de praktijk echt twee lesuren gym per week?

Niet overal. De monitor van het Mulier Instituut toont dat een flink deel van de scholen de norm voor uren bewegingsonderwijs nog niet voor alle groepen haalt. Vooral bij de kleuters en bij de bevoegdheid blijft het knelpunt zichtbaar.

Hoeveel scholen voldoen aan de 90-minutennorm?

In schooljaar 2024/2025 voldeed 62% van de onderzochte basisscholen voor alle groepen 1 tot en met 8 aan zowel de urennorm als de bevoegdheidseis. Het Mulier Instituut baseert dat cijfer op vragenlijsten van 818 schoolleiders. Per bouw ligt het beeld anders.

• Groep 1 en 2: 76% haalde de 90-minutennorm; met de bevoegdheidseis erbij zakt dat naar 71%.
• Groep 3 tot en met 8: 89% haalde de urennorm, 79% voldeed ook aan de bevoegdheidseis.
• Ruimer aanbod voor kleuters: het aandeel scholen met meer dan 90 minuten daalde van 45% in 2020/2021 naar 30% in 2024/2025.

Ter vergelijking: in schooljaar 2020/2021 bood 74% van de basisscholen in groep 3 tot en met 8 minimaal 90 minuten per week aan. Slechts 53% voldeed toen aan de volledige norm van twee lesuren voor alle groepen.

Gemiddelde ingeroosterde lestijd en praktische knelpunten

Gemiddeld roosterden scholen in 2024/2025 109 minuten in voor groep 1 en 2 en 92 minuten voor groep 3 tot en met 8, aldus het Mulier Instituut. De Inspectie van het Onderwijs kwam voor 2023/2024 op 90 minuten per week. Reistijd zit niet in die cijfers: het gaat om ingeroosterde lestijd.

Scholen die de norm niet voor alle groepen haalden, noemden in 2024/2025 drie oorzaken: 33% een tekort aan accommodaties, 25% een te ver gelegen zaal en 30% een te vol lesrooster. Meerdere antwoorden waren mogelijk. Al in 2021 vond één op de vijf schoolleiders de norm onhaalbaar; 58% van hen wees op te weinig ruimte, 48% op een vol rooster.

Naast de uren telt ook de inrichting van de les. Een goede uitrusting begint met materiaal dat past bij de groep, van zachte foamballen in verschillende formaten tot turnmatten met de juiste dikte en demping. Zo draagt het gymmateriaal van de basisschool mee bij aan de kwaliteit van het bewegingsonderwijs op basisscholen.