Balspel groep 4: balspellen voor binnen en buiten

Een goed balspel voor groep 4 heeft eenvoudige regels en materiaal dat bij de kinderen past. Het levert ook direct beweging op. Voor de gymzaal en het schoolplein lenen zich vooral gooi-, vang- en overspeelspellen, mik- en doelspellen, trefbal en jagerbal, elk met eigen spelregels, variaties en benodigdheden.

Welke balspellen passen bij groep 4?

Kinderen in groep 4 kunnen al gericht gooien en vangen. Toch hebben ze nog veel baat bij een duidelijke opbouw. De juiste keuze hangt af van drie dingen: het niveau van de groep, de bal die u gebruikt en de ruimte die beschikbaar is.

Kies een spel dat past bij het niveau

Voor groep 3 en 4 onderscheidt SLO onder meer mikken, jongleren, doelspelen en afgooispelen. Een gymles kan daardoor zowel individueel oefenen met de bal bevatten als samenspel met medespelers en tegenstanders.

Binnen elk spel kunt u de moeilijkheid stap voor stap opvoeren. U begint met rollen, gaat daarna over op onderhands werpen en eindigt met bovenhands werpen. Op dezelfde manier verschuift het oefenen in stilstand geleidelijk naar spelen in beweging.

Ook bij balcontact zonder werpen geldt een vaste volgorde. Stuiteren met één hand en dribbelen met een stick en een grote bal noemt SLO voor groep 3 en 4. Dribbelen met voet en bal plaatst SLO pas bij groep 5 en 6.

Stem de bal af op het spel

Een grote bal vangt makkelijker dan een kleine bal. Daarom gebruikt SLO bij de eerste gooi- en vangoefeningen een grote bal. Een zachte, lichte bal verlaagt de drempel nog verder: die is gemakkelijk vast te pakken.

Sportibel biedt zachte foamballen in verschillende formaten, gewichten en dichtheden. Het assortiment telt onder meer een schuimrubberen rugbybal van 17 cm en een bal met handbaldesign van 17,5 cm. Er is ook een bal met voetbaldesign van 20 cm. Voor de eerste kennismaking met volleybal zijn er ballen van 19 en 20 cm.

Houd rekening met ruimte en begeleiding

KVLO legt de nadruk op passende instructie, differentiatie en een zorgvuldige opbouw die aansluit bij de leeftijd en het niveau van de leerlingen. Hoeveel ruimte een groep nodig heeft, hangt mede af van de activiteit. Volgens KVLO zegt het vloeroppervlak alleen niet of meerdere spellen veilig naast elkaar passen.

Een KVLO-veiligheidsbrochure noemt een globale richtlijn voor een standaardgymzaal van 252 m²: maximaal 30 leerlingen met één leerkracht. Die richtlijn gaat uit van minimaal 8 m² per persoon. Dat maximum is geen harde grens: ook de activiteit bepaalt welke groepsgrootte passend is.

Gooi-, vang- en overspeelspellen voor groep 4

Gooien en vangen vormen de basis van bijna elk balspel. Een kring geeft overzicht, overspelen voegt een tegenpartij toe en een lummel maakt het spel complexer.

Oefen gooien en vangen in een kring

In een kringvorm staat een aangever in het midden. Die gooit de bal naar een willekeurig kind. Zo blijft iedereen alert, omdat niemand weet wie de volgende is. Met een kring staan de kinderen op vaste plekken, en dat maakt een balspel met de hele groep goed te overzien.

• Klappen voor het vangen: de ontvanger klapt eerst in de handen en vangt daarna de bal.
• Fopbal: de aangever doet soms alsof hij gooit. Wie klapt bij een schijnworp, niet klapt bij een echte worp of de bal laat vallen, krijgt een strafpunt.
• Kaatsen tegen de muur: het kind gooit een grote bal vanaf 1 tot 2,5 meter tegen een muur en vangt hem direct weer op.

De kaatsoefening komt uit de SLO-uitwerking. Vanuit een kring kunt u er makkelijk naartoe: elk kind zoekt een eigen plek langs de muur en oefent in zijn eigen tempo.

Speel samen over en onderschep

Bij tienballen spelen twee partijen de bal naar elkaar over. Een team probeert dat tien keer te halen, terwijl de tegenpartij de bal probeert te onderscheppen. Het minimale aantal spelers is vier. Lopen met de bal mag niet, en de bal direct teruggeven aan wie hem aangaf ook niet.

Vijfbal werkt eenvoudiger: wie vijf keer achter elkaar binnen de eigen partij overspeelt, scoort een punt. Spreek vooraf af of lopen met de bal of stuiten is toegestaan. Bij koningbal komt er nog één stap bij. Na vijf geslaagde passes gooit het team naar een aangewezen koning of koningin om het punt binnen te halen.

Maak samenwerken moeilijker met een lummel

Een lummel is een speler die de bal moet onderscheppen. In het matlummelspel van SLO spelen drie passeerders tegen één lummel, op een speelveld van 6 × 6 meter met vier matten. De passeerders mogen naar een vrije mat lopen en leren zo vrij te staan.

Het teambal van SLO bouwt daarop voort, op een veld van 6 × 10 meter met drie kinderen tegen één lummel. Na vijf passes komt er een tweede lummel bij. Na vijftien passes krijgt het aanvallende team een punt en wisselen de rollen. Bij 'bal in de lucht houden' werkt een groep kinderen samen om een strandbal al overspelend zo lang mogelijk van de grond te houden.

Mik- en doelspellen met hand en voet

Bij mikken gaat het om precisie: een bal zo nauwkeurig mogelijk in of tegen een doel krijgen. Bij deze balspelletjes kan het doel stilstaan, bewegen of verdedigd worden. Met de voeten werkt het hetzelfde.

Mik op een vast doel

Voor groep 3 en 4 beschrijft SLO een vergrote korf van 2 meter hoog. De kinderen mikken vanaf 1,5 tot 2 meter afstand. Door de lage en brede korf scoort een kind sneller, en dat houdt het spel leuk.

Bij 'Reis om de wereld' leggen de kinderen genummerde hoepels rond het doel. Wie vanuit een hoepel raak gooit, gaat door naar het volgende nummer. Zo bepaalt elk kind zijn eigen tempo.

Voor een puntenspel tekent u negen vakken op de vloer. Iedere speler gooit drie keer. Het vak waar de bal voor het eerst stuit, bepaalt de score. Stuit de bal eerst buiten de vakken, dan levert de worp niets op.

Mik terwijl het spel verandert

Bij torenspel staat een toren van tien lege blikken in lagen van 4-3-2-1. De toren staat binnen een cirkel van 3 meter doorsnee. Twee verdedigers beschermen hem, terwijl de aanvallers de bal rondspelen tot ze alle blikken omver hebben gegooid.

Een rustiger alternatief: leg een grote bal tussen twee lijnen die 10 meter uit elkaar liggen. Twee teams krijgen elk vijf tennisballen en rollen om beurten tegen de grote bal. Elke tennisbal die raak is, duwt hem richting de lijn van de tegenpartij. Bij 'lopende hoepel' loopt per team één speler met een hoepel door het veld. Een worp door de eigen hoepel levert een punt op, eventueel pas na vijf keer overspelen.

Gebruik de voeten voor eenvoudige doelopdrachten

Bij een poortopdracht staat één kind met gespreide benen. Een ander kind trapt vanaf korte afstand een rollende bal tussen die benen door, en daarna wisselen ze. Met twee kegels maken twee spelers ook snel een doeltje. In de variant dribbelen ze eerst vanaf een startstreep en schieten ze pas bij een merkteken.

Voor een slalom zet u stoelen telkens 1 meter uit elkaar. De leerlingen dribbelen met de bal tussen de stoelen door, heen en terug. Gaat dat goed, dan kunt u het aantal stoelen of rondes verhogen.

Trefbal en jagerbal veilig en eerlijk spelen

Bij afgooispelen mikt de werper op een tegenstander die beweegt, terwijl die tegenstander probeert te ontwijken. Dat is lastiger dan mikken op een vast doel. Een overzichtelijk veld en duidelijke afspraken houden het spel eerlijk.

Begin met een overzichtelijk trefbalveld

Voor groep 3 en 4 noemt SLO twee vormen van trefbal. De eenvoudigste is twee tegen twee met één bal. Daarna volgt vier tegen vier met een achtervak en een schuilplaats.

KVLO beschrijft een tweetalvorm op een zesde deel van de zaal, met twee trefvakken en twee achtervakken. Elk tweetal heeft één foambal. Eén speler staat in het trefvak en de ander in het achtervak, en samen proberen ze de trefvakspeler van de tegenpartij af te gooien.

Zo'n klein veld laat goed zien hoe kinderen vooruitgaan. Volgens KVLO groeit het spel van ongericht gooien en te laat ontwijken naar gericht gooien, schijnbewegingen maken en samenwerken.

Wissel af met vormen van jagerbal

Bij jagerbal dragen één of meer jagers een lintje. Zij proberen de andere spelers af te gooien of met de bal aan te tikken. Bij krokodilbal vormen de spelers een rij en houden ze elkaar bij de heupen vast, binnen een kring van werpers. Die mikken met een zachte bal op de achterste speler, die na een treffer vooraan aansluit. Bij springjachtbal mikt de jager alleen op de voeten. Wie op een voet geraakt wordt, is de nieuwe jager.

Spreek treffers en terugkeer vooraf af

Bepaal vooraf hoe er gegooid wordt: rollen, direct werpen of indirect werpen, waarbij een bal na een grondstuit ook telt. Daarnaast kiest u tussen eenhandig of tweehandig, en onderhands of bovenhands. Bij 'iemand is hem, niemand is hem' mag iedereen gooien. Wie geraakt is, gaat zitten en doet weer mee na het bemachtigen van een bal of het tikken van een speler die voorbijkomt. Die speler gaat dan zitten.

KVLO ziet deze kleine vormen ook als oefening in regelen. De kinderen spelen zelfstandig en eerlijk, houden zelf de score bij, delen de teams in en passen de spelregels aan.

Balspelletjes in de gymzaal en op het schoolplein

Binnen werken stations goed: een groep heeft een vaste plek en een duidelijke opdracht. Buiten zijn muurtjes, doelen en speeltoestellen het materiaal. De infrastructuur bepaalt mee de kwaliteit van de sport.

Richt de gymzaal in met eenvoudige stations

In een kringstation geven de kinderen een bal door met beide handen, met één hand of met de voeten. Er kunnen ook meerdere ballen tegelijk rondgaan. Een zachte bal past hier goed bij. Elders in de zaal bouwen de kinderen voort op die eerste balbeheersing.

• Rolstation: alle kinderen rollen hun bal tegelijk vanaf dezelfde kant onder een lange bank door en halen hem op. Harder of zachter rollen verandert de opdracht.
• Mikstation: pylonen of stapels blokken op banken. Na een ronde halen de kinderen de ballen op, en na herhaald succes zetten ze een stap naar achteren.
• Ballenrace: in een vak dat is afgezet met vier banken werpen twee of drie kinderen de ballen eruit, terwijl de anderen ze terugbrengen.

Per station heeft u ander materiaal nodig. Sportibel biedt binnensportmateriaal voor de basisschool, waaronder handballen en psychomotorisch materiaal. Zo sluit het materiaal aan bij de gymles die u gepland heeft.

Benut doelen en obstakels buiten

Op het schoolplein kunnen lage muurtjes, een basketbalpaal of een speeltoestel met klimnet dienen als doel of obstakel. Daarmee oefenen de kinderen werpen en vangen.

Bij 'Koningen' schieten de spelers in een vooraf afgesproken volgorde op een muur of voetbaldoel. Is het schot raak, dan verliest de keeper een punt. Mist de schutter, dan wordt die zelf keeper. Bij het flessenspel staan twee spelers 5 meter uit elkaar, elk met een open plastic fles die deels met water is gevuld. De flessen staan 1 meter uit elkaar. Na vijf minuten wint wie het meeste water over heeft.

Buiten kunnen speeltoestellen dienen als schuilplaats bij jagerbal. Sportibel biedt buitensportmateriaal voor de basisschool, waaronder nylon overgooiers in vier kleuren. Ze zijn er in de maten 10–14 en 14–18 jaar. Controleer dus vooraf of de pasvorm geschikt is voor groep 4.

Veelgestelde vragen

Welke bal is geschikt voor trefbal binnen en buiten?

Voor trefbal buiten wordt een zachte bal aangeraden. Sportibel noemt foamballen met een hoge dichtheid geschikt voor trefbalachtige spellen: ze stuiten dynamisch en volgen een nauwkeurige baan. Er zijn ook foamballen die bedoeld zijn voor intensief gebruik door scholen, zowel binnen als buiten.

Wat heb je nodig voor stuitbal en hoe speel je het?

U heeft minstens twee teams van drie spelers nodig, een goed stuitende bal die niet te klein is en een bank of lange plank als afscheiding. De lengte daarvan bepaalt hoe breed het speelveld is. De bal stuit eerst in het eigen vak en gaat dan over de afscheiding. De tegenpartij vangt hem en speelt hem met een stuit terug. Wie vangt, blijft staan, maar mag de bal wel naar een medespeler gooien.

Hoe speel je Tikkende Bom met een kleine groep kinderen?

Met vijf kinderen gaat het zo: één speler gooit de bal omhoog en roept een naam. Het genoemde kind vangt de bal, roept 'stop' en probeert vanaf zijn plek iemand te raken. Na 'stop' blijven de anderen staan, maar ontwijken op de plek mag wel. Wie geraakt wordt, krijgt een letter van 'BOM'. Raakt niemand, dan gooit de vorige vanger opnieuw op. Het spel stopt zodra iemand 'BOM' compleet heeft.