Balvaardigheid voetbal: oefeningen voor elke voetbaltraining

Balvaardigheid in het voetbal draait om meer dan losse trucjes: aannemen, dribbelen en passen moeten een volgende actie mogelijk maken. Voor trainers en sportdocenten bestaan concrete oefeningen voor balcontrole, dribbelen en passen, met afmetingen, duur en varianten. Die oefeningen bouwt u stap voor stap in een training op, en de voortgang is te beoordelen, geschikt voor zowel club als school.

Welke oefeningen verbeteren balcontrole en de eerste aanname?

Balcontrole begint bij veel balcontacten zonder druk. Daarna verschuift de aandacht naar de eerste aanname: de plek waar de bal na dat contact terechtkomt. Ten slotte moet die aanname uitmonden in een pass of een schot.

Balgevoel opbouwen met veel balcontacten

Balgevoel groeit door herhaling met beide voeten en verschillende lichaamsdelen. Twee eenvoudige oefeningen volstaan om te starten, telkens met de bal als enige tegenstander.

• Hooghouden: de speler start met de voeten en telt hoeveel balcontacten lukken voordat de bal de grond raakt. Later doen ook de dijen en de borst mee.
• Hoge bal stilleggen: de speler gooit de bal op en legt die zo snel mogelijk stil met een voet, dij of borst.

Voor deze oefeningen bestaan ballen in verschillende maten en in schuimstof. SPORTIBEL.com biedt onder meer een voetbal van schuimstof met hoge densiteit aan, met een diameter van 20 cm, en een volledig assortiment voetballen voor training in meerdere maten.

De eerste aanname gericht oefenen

Wanneer een speler de bal ontvangt, schat de speler eerst de baan en de snelheid in. Vervolgens neemt de speler de bal mee naar een plek waar de volgende handeling mogelijk is. Bij een muuroefening gebeurt dat solo: de bal gaat tegen de muur en de terugkomende bal wordt direct gecontroleerd, afwisselend met beide voeten, op verschillende afstanden en met wisselende passkracht.

In een aannamevierkant stuurt de trainer de moeilijkheid. Het vak kan groter of kleiner, en de pass komt harder, met een stuit of door de lucht. De juiste keuze hangt af van de techniek van de spelers.

Balcontrole toepassen voor de volgende actie

Een oefening met een lange bal koppelt aanname aan afwerking. Op een veld van 25 × 20 meter controleert de ontvanger de pass binnen een vak en gaat daarna schieten. De vorm duurt 15 minuten en is bedoeld voor vier tot acht spelers. Wie eerst vijf punten haalt, wint.

Een geslaagde eerste aanname is dus meer dan een balcontact. Beoordeel vooral of de speler daarna verder kan spelen, bij voorkeur in de bedoelde richting.

Met welke oefeningen traint u dribbelen, kappen en passeren?

Dribbelen leert een speler eerst rustig tussen pionnen, met wisselende balcontacten. Daarna komen richtingsveranderingen en passeerbewegingen. Pas met een echte tegenstander blijkt of de speler ruimte en moment herkent.

Kort en gecontroleerd door een slalom

Voor kort dribbelen zet u ongeveer zeven à acht pionnen op een rij, met 50–70 centimeter ertussen. Met maximaal vier spelers per rij blijft de wachttijd beperkt.

Elke speler doorloopt de pionnen vijf keer voordat de opdracht verandert. Daarna volgt bijvoorbeeld alleen links, alleen rechts, of een reeks met de binnenkant, de buitenkant of de zool.

Zodra de slalom vlot loopt, maakt u die moeilijker met minder ruimte tussen de pionnen, een andere richting of meer snelheid. SPORTIBEL.com biedt daarvoor een set gekleurde kegels met gaten aan, die met hoepels en turnstaven tot een parcours te combineren is.

Richting veranderen en een beweging inzetten

Bij kappen en draaien werken tweetallen om de beurt 30 seconden tussen de pionnen. De eerste ronde wisselt rechts en links kappen af; volgende rondes voegen een zoolrol of een overstap over de bal toe. In een kruisvorm starten spelers tegelijk bij verschillende pionnen, dribbelen naar het midden, kappen daar naar rechts en geven de bal bij de volgende pion over.

Een passeervorm gaat een stap verder. De speler dribbelt naar een pion in het midden, voert daar een passeerbeweging uit en speelt naar de overkant. Na drie tot vijf minuten rechtsom kappen wisselt de richting naar linksom.

Dribbelen met weerstand

In een één-tegen-één-lijndribbel probeert de aanvaller over de lijn van de tegenstander te komen. Gaat de bal uit of duurt het duel langer dan 20 seconden, dan eindigt het gelijk en starten twee nieuwe spelers.

Een oversteekspel verhoogt de druk: spelers dribbelen door een vak terwijl twee spelers zonder bal de ballen proberen af te pakken. Zo moeten dribbelaars vrije ruimte herkennen en hun bal beschermen.

Welke pass- en kaatsoefeningen gebruikt u in de training?

Passen oefent u het best naar een ontvanger in beweging, niet naar een stilstaande medespeler. Door te kaatsen blijft de bal daarbij doorlopend in omloop. In een positiespel komt ten slotte de keuze van de passlijn onder druk erbij.

Passen naar een speler in beweging

Een gerichte pass sluit aan bij de looprichting en de ruimte van de ontvanger. In de praktijk passt een speler door een pionnenpoort naar een bewegende medespeler, die de bal in een vrije richting meeneemt.

Daarop bouwt een oefening voor twee spelers voort. Twee pionnen staan 8–15 meter uit elkaar en één speler loopt ertussen heen en weer.

• Moment van inspelen: de passer speelt in wanneer de loper halverwege de loop is.
• Kaats: de loper kaatst de bal terug en beweegt weer achteruit.
• Beurtduur: een beurt duurt 30–45 seconden.
• Beide benen: afwisselend op beide voeten spelen oefent links en rechts.

Met meer spelers werkt een vorm met twee tegenover elkaar staande rijen. De voorste speler passt naar de overkant en loopt buitenom achter die rij aan, terwijl de ontvanger direct terugspeelt of eerst aanneemt.

Doorlopend kaatsen en afstand afwisselen

Een doorlopende kaatsvorm vraagt minimaal acht spelers, twee bij elk van vier pionnen. Na de kaats speelt de passer diagonaal verder en schuiven de spelers een positie door. In een vierkant van 15 × 15 meter dribbelt omgekeerd de helft van de groep met bal en kaatst met spelers rondom het vak; na vijf minuten wisselen de groepen.

Afstand afwisselen kan in groepjes van vier of vijf. Spelers wisselen lange en korte passes af, over de grond of door de lucht, en de ontvanger legt de bal klaar voor een inkomende speler.

Passlijnen vinden onder druk

Een vier-tegen-twee-positiespel speelt zich af op 18–22 × 15–18 meter. De vier aanvallers krijgen een punt na tien passes.

De twee verdedigers scoren een punt door de bal te veroveren en te controleren. Na drie punten wisselen zij van rol.

Bij twee tegen één met een keeper wordt het passspel doelgericht. Twee aanvallers zoeken onder druk van een verdediger via samenspel een scoringskans.

Hoe bouwt u een training met balvaardigheid op?

Een training met balvaardigheid loopt van eenvoudige balcontacten naar spelvormen met keuzes. Leeftijd en niveau bepalen hoe groot de weerstand mag zijn, en een veilige organisatie hoort bij elke vorm.

Van warming-up naar partijvorm

De KNVB noemt voor pupillen een voorbeeld van drie onderdelen in 60 minuten, eindigend met een partijvorm; voor junioren zijn dat vier onderdelen in 75 minuten. Pupillen kunnen volgens de KNVB direct met bal opwarmen. Vanaf O13 gaan maximaal vijf minuten rustige loop- en dynamische bewegingen zonder bal vooraf aan een langere warming-up met bal.

Een training voor de jeugd van O8–O9 kan 60 minuten zo verdelen: tien minuten balbeheersing, tien minuten dribbelen door poortjes en vijftien minuten één tegen één. Daarna volgen vijftien minuten twee tegen twee en tien minuten vrij partijspel. Dat redactionele voorbeeld gebruikt tien tot twaalf spelers en evenveel ballen, met twintig pionnen en vier kleine doeltjes.

Een circuit is een alternatief: dribbelen, passen en afwerken lopen op parallelle stations. Sluit af met een spelvorm waarin spelers tussen die handelingen moeten kiezen.

Spelvormen aanpassen aan leeftijd en niveau

Voetbalechte oefeningen laten aanvallen en verdedigen herkenbaar terugkomen: beide partijen kunnen scoren en moeten handelen bij balbezit en balverlies. Drie knoppen helpen om de vorm bij te stellen.

• Veldgrootte: kleine partijen van drie tegen drie of vier tegen vier op een overzichtelijk veld leveren meer herhalingen van gekozen spelsituaties op.
• Overtal: komen aanvallers nauwelijks tot samenspel, vergroot dan het vak of creëer een overtal.
• Weerstand: minder ruimte of een actievere verdediger maakt de vorm zwaarder voor gevorderden.

De KNVB noemt bal beheersen als ontwikkeldoel voor O6–O7, doelgericht handelen met de bal voor O8–O9 en doelgericht samenspelen voor O10–O11. Die doelen blijven bruikbaar voor oudere spelers die nog aan balbeheersing werken.

Veilig oefenen en voortgang zien

Volgens de Nederlandse veiligheidsbrochure zijn botsingen en geraakt worden door een bal risico's bij voetbal op school. Controleer daarom vooraf vloer of veld, doelen en los materiaal, en zorg voor duidelijke looplijnen. Op een harde vloer telt ook de bal: SPORTIBEL.com biedt daarvoor een duurzame initiatiebal in rubber en nylon aan.

Thuis kan een speler ongeveer 15 minuten hooghouden, tussen voorwerpen dribbelen en tegen een muur passen en aannemen, met beide voeten en buiten een drukke stoep of weg; die duur is een oefenvoorstel. In de training beoordeelt u voortgang aan gecontroleerde dribbels, speelbare passes en gerichte eerste aannames, ook in een partijvorm. Houd veld, bal, opdracht en weerstand daarbij zo veel mogelijk gelijk.