ASITT oefeningen bij overprikkeling: begeleiding via ergotherapie

Dit artikel legt uit hoe de ASITT-oefeningen werken bij overprikkeling, welke fasen het behandelprotocol omvat en hoe ergotherapie de opbouw thuis ondersteunt. Voor aanvullende achtergrond over motorische training zijn ook psychomotoriek oefeningen thuis en psychomotoriek oefeningen met materialen voor fijne motoriek relevante vertrekpunten.

Hoe werken ASITT-oefeningen bij overprikkeling

ASITT is een gestructureerd behandelprotocol voor volwassenen met sensorische integratieproblemen. Het protocol werkt via een gefaseerde opbouw: proprioceptieve input dempt andere zintuiglijke prikkels, waardoor het zenuwstelsel geleidelijk beter leert reguleren. De ergotherapeut begeleidt dit proces van begin tot einde.

Wat is het ASITT-protocol

ASITT staat voor Adult Sensory Integration Timmerman Treatment, een behandelprotocol voor volwassenen dat in 1999 werd ontwikkeld door mw. Drs. E. Bakker-Timmerman, ergotherapeut en orthopedagoog. Het protocol ontstond omdat bestaande sensory integration-therapie voor kinderen niet rechtstreeks toepasbaar bleek bij volwassenen. Volwassenen reageren anders: misselijk worden, zweten of duizeligheid zijn frequente bijwerkingen bij prikkelgerichte therapie, wat een aangepaste aanpak vereist.

Het centrale mechanisme van de ASITT-oefeningen berust op het proprioceptieve systeem: informatie uit spieren en gewrichten werkt dempend op andere zintuigen. Door die proprioceptieve input stapsgewijs te verhogen, leert het lichaam prikkels beter te verwerken. Dat maakt het protocol herkenbaar als integration timmerman treatment met een stevige fysiologische basis.

• Proprioceptieve input: oefeningen voor spieren en gewrichten verlagen de gevoeligheid van andere zintuiglijke kanalen en verbeteren het lichaamsbewustzijn.
• Gefaseerde opbouw: de training begint statisch en evolueert naar dynamische bewegingen, zodat het zenuwstelsel nooit plots overbelast raakt.
• Thuisopbouw: oefeningen worden tussen sessies thuis voortgezet via een schema dat de therapeut regelmatig bijstuurt, doorgaans elke zes weken.
• Logboek met pictogrammen: per sessie houdt de cliënt een logboek bij om motivatie en persoonlijke voortgang inzichtelijk te maken.

De aanbevolen trainingsfrequentie bedraagt ongeveer vijftien minuten, drie tot vier keer per week. Dat ritme is haalbaar voor cliënten met beperkte belastbaarheid en biedt tegelijk voldoende herhaling om het zenuwstelsel structureel te trainen. Regelmatige evaluatie, zo'n elke zes weken, zorgt voor tijdige bijsturing van het oefenprogramma.

Voor wie is ASITT bedoeld

Het protocol richt zich op volwassenen bij wie overprikkeld raken een directe impact heeft op dagelijks functioneren. Indicaties zijn onder andere whiplash, hersenschudding, hersenkneuzing (contusio cerebri), niet-aangeboren hersenletsel, burn-out, langdurige ziekte of long-Covid. Overgevoeligheid voor licht en geluid, evenwichtsproblemen en concentratiestoornissen zijn veelvoorkomende klachten. In het ASITT-protocol fase 2 leren cliënten via gewenningsoefeningen om zintuiglijke prikkels stapsgewijs te verdragen en correct te verwerken in dagelijkse situaties.

De drie fasen van ASITT

Het ASITT-traject verloopt in drie opeenvolgende fasen, telkens opgebouwd vanuit de resultaten van een uitgebreide intake. Elke fase omvat oefeningen die thuis worden ingeoefend: pas als een oefening vlot en correct uitgevoerd wordt, volgt de volgende stap. Dat principe voorkomt overbelasting en borgt de kwaliteit van de prikkelverwerking doorheen het hele traject.

• Fase 1 – Houding en spierspanning: de cliënt leert overregistratie herkennen, verbetert het houding- en bewegingsgevoel en reguleert actief de spierspanning om het proprioceptieve systeem te activeren.
• Fase 2 – Zintuiglijke gewenning: via gerichte oefeningen per zintuigsysteem, vestibulair, visueel, auditief en tactiel, neemt de druk van overprikkeling geleidelijk af.
• Fase 3 – Uitbreiding naar dagelijks leven: activiteiten worden uitgebreid en oefeningen worden geïntegreerd in werk, sport en sociale situaties voor duurzame prikkelbalans.
• Afrondingsfase: zelfmanagement: kernstrategieën worden herhaald, grenzen leren herkennen staat centraal en de cliënt stelt een plan op voor behoud van de vooruitgang.

De gemiddelde doorlooptijd van een ASITT-traject bedraagt drie tot zes maanden, op intervalbasis bij een in ASITT geschoolde ergotherapeut. Merkbare verbetering vraagt geduld: soms treedt eerst een lichte achteruitgang op voordat de winst zichtbaar wordt. Die tijdelijke dip maakt deel uit van het aanpassingsproces van het zenuwstelsel.

Waarom de opbouw geleidelijk verloopt

Motorische ontwikkeling binnen de ASITT-behandeling volgt altijd het traject van grove naar fijnere, gecontroleerde bewegingen. Statische oefeningen, zoals staan op een balansbord van hout of kunststof met een draagvermogen tot honderd kilo, vormen het startpunt. Eenmaal de balans onder controle, sluiten gevorderden de ogen om de uitdaging te verhogen en het vestibulair systeem verder te prikkelen.

De juiste keuze hangt af van de fase waarin de cliënt zich bevindt en de sensorische integratie-doelen die de ergotherapeut heeft bepaald. Kleurentape op de vloer kan eenvoudig een thuisparcours creëren dat visueel geheugen en prikkelgevoeligheid traint. Wie te snel opbouwt, riskeert een terugval in overprikkeling die het hele traject vertraagt.