Balvaardigheidsoefeningen volleybal: stappen en variaties

Gepubliceerd door Wim VANDAELE op 06/11/2026 04:56.

Balvaardigheidsoefeningen voor volleybal volgen in de praktijk een vaste lijn: eerst opgooien en vangen, daarna hooghouden, overspelen in tweetallen en drietallen en ten slotte een rally over het net. Voor elke stap staan hier de uitvoering, de variaties per niveau, de Volley Stars-regels van de Nevobo en het materiaal van Sportibel dat bij de spelers past.

Individuele oefeningen voor balgevoel en balcontrole

Alles begint met één speler en één bal. Zodra een speler de balbaan leert inschatten en op tijd onder de bal staat, heeft het latere samenspel een stevige basis. De opbouw gaat van vangen naar spelen, telkens met een moeilijkere variant voor wie de vorige stap beheerst.

Een speelster houdt een volleybal boven haar hoofd op een indoorvolleybalveld.

Begin met opgooien en vangen

Iedere speler krijgt individueel een bal, gooit die omhoog en vangt hem met twee handen. Vangen na één stuit is de eerste stap, daarna volgt vangen zonder stuit. Makkelijke volleybaloefeningen zoals deze laten beginners wennen aan de baan en de snelheid van de bal.

Wordt het vangen een routine, dan komt er een draai bij. De speler gooit de bal omhoog, draait een halve slag en vangt hem weer. Een volledige draai maakt de opdracht een stuk lastiger.

Oefen bovenhands en onderarms hooghouden

Bij bovenhands hooghouden gooit de speler de bal recht omhoog en speelt hem boven het hoofd. Het doel: minimaal vijf opeenvolgende balcontacten. Lukt dat nog niet, laat dan eerst drie keer spelen en daarna vangen. Onderarms verloopt de opbouw op dezelfde manier: een licht opgegooide bal één keer met de onderarmen omhoog spelen en vangen, daarna toewerken naar vijf contacten op rij.

De bovenhandse techniek start met de voeten op schouderbreedte en licht gebogen knieën. De speler beweegt onder de bal, raakt hem boven het voorhoofd met ontspannen vingertoppen en strekt benen en armen richting het doel. Bij de onderarmse pass gaan de voeten eerst naar de bal, vormen de onderarmen een vlak raakvlak en sturen de benen richting en hoogte. Zwaaien met de armen of contact op de handen verstoort de uitvoering.

Breid de controle uit met muur en circuit

Een vrije muur geeft de bal telkens terug. Bij bovenhands spelen tegen de muur mag de speler de terugkomende bal aanvankelijk vangen. Daarna bouwt hij op naar vijf tot tien contacten, met afwisselend hoge en lage ballen of een zijwaartse stap na elk contact.

Onderarms werkt de muuroefening met een gemarkeerd doel. Varieer de speelafstand en de hoogte van het doel: zo wordt het lastiger om onder de terugkomende bal te komen. Wie meerdere opdrachten wil combineren, zet ze in een circuit van vier stations.

  • Station 1, bovenhands hooghouden: de bal boven het hoofd in de lucht houden.
  • Station 2, onderarms hooghouden: dezelfde opdracht met de onderarmen.
  • Station 3, slalom: met balcontrole tussen pionnen door bewegen.
  • Station 4, gericht spelen: de bal bovenhands in een hoepel spelen.

Samenspel oefenen in tweetallen en drietallen

Eenmaal een speler de bal alleen onder controle heeft, komt er een medespeler bij. De bal moet nu niet alleen omhoog, maar ook naar iemand anders: richting en hoogte worden belangrijker dan het aantal contacten.

Bouw het overspelen in tweetallen op

Een beginnend tweetal gooit en vangt eerst tegenover elkaar, speelt daarna onderarms terug en voegt vervolgens bovenhands spelen toe. Bij de bovenhandse tweetaloefening staat A op ongeveer 3 meter van B: A gooit hoog aan, B speelt terug en A vangt. Moeilijker wordt het door zonder vangen door te spelen of de aangooi afwisselend links en rechts van de ontvanger te plaatsen.

Voeg richting en verplaatsing toe in drietallen

In drietallen staan de spelers in een driehoek: A speelt bovenhands naar B, B naar C en C terug naar A. Na enkele rondes verandert de speelrichting. Laat één speler vangen om de oefening te vereenvoudigen, of laat de spelers na iedere pass van positie wisselen zodat verplaatsing deel van de opdracht wordt.

Een setter in het midden kan bovendien afwisselend voorover en achterover bovenhands spelen. Voor de onderarmse pass onder een hoek gooit speler 1 naar speler 2, die passt naar speler 3 schuin achter of naast zich. Speler 3 vangt en gooit terug naar speler 1, waarna iedereen van positie wisselt.

Speel gericht naar hoepels en pionnen

Hoepels op de vloer maken het doel zichtbaar. Eén speler gooit aan, de ander speelt bovenhands of onderarms naar een hoepel. Na vijf pogingen wisselen ze van rol, en een grotere afstand verhoogt de moeilijkheid.

Voor gerichte passing komen er drie pionnen op verschillende afstanden. A gooit aan, B passt onderarms naar de aangewezen pion en na tien pogingen wisselen de spelers. Zelfde principe als bij de hoepels, maar de ontvanger moet nu ook de lengte van de pass doseren.

Van overspelen naar rally’s over het net

Met een net ertussen krijgt het samenspel een tegenstander. Het doel blijft eerst hetzelfde: de bal in het spel houden. Daarna komen pass, set en aanval in één reeks samen, en ten slotte de opslag en de receptie.

Een groene en witte volleybal tegen een witte achtergrond.

Start met kleine spelvormen

De keuze van de vorm hangt af van het aantal spelers en hun niveau. Elke vorm laat zich stap voor stap verzwaren.

  • Eén tegen één: op een klein veld met laag net begint de rally met overgooien en vangen; de volgende spelfase is onderarms terugspelen, daarna volgen uitsluitend volleybalcontacten.
  • Twee tegen twee: op een half veld speelt u naar de medespeler en zoekt u een derde balcontact; twee spelers staan aan elke kant in het veld, één wacht op de achterlijn.
  • Gerichte aangooi: een aanvalsslag vanaf 2 tot 3 meter brengt de bal naar een plek op 5 tot 7 meter in het achterveld.
  • Drie tegen drie: op een verkleind veld mogen beginners de tweede bal vangen.

Gevorderden voegen in het drie-tegen-drie een gerichte aanval en een verdediging toe. De rally krijgt dan een echte wedstrijdopbouw.

Verbind pass, set en aanval

Een opbouwoefening laat spelers achtereenvolgens de servicepass, een bovenhandse set en een gecontroleerde derde bal over het net uitvoeren. Beginners mogen de tweede bal eerst vangen, zodat de set rustig vanuit eigen opgooi vertrekt.

Voor meer tempo speelt de trainer een bal naar team A, dat een aanval opbouwt en daarna achter team B naar de achterlijn loopt. Team B neemt de beurt over, terwijl reserveteam C de plek van A bezet. Zo blijft de oefening doorlopen met twee- of drietallen.

Oefen opslag, receptie en balovername

Bij opslag en receptie serveert één speler naar twee ontvangers. De ene passt onderarms naar een afgesproken doel, de andere zorgt voor de overname van de volgende positie. Na een afgesproken aantal services wisselen de rollen.

Voor beginners kan een aangooi de opslag vervangen.

Oefeningen aanpassen aan niveau, leeftijd en omgeving

Dezelfde oefening werkt niet voor elke groep. Afstand, balbaan, materiaal, het toestaan van vangen en de spelregels maken een vorm lichter of zwaarder. De Nevobo-levels, de keuze van de bal en de organisatie van de zaal geven daarvoor een kader.

Stem de spelvorm af op Volley Stars

Sinds seizoen 2025–2026 gebruikt de Nevobo vijf Volley Stars-levels: Catch Volley, Bounce Volley, Pass Volley, Smash Volley en Ultimate Volley. Vaardigheden bepalen de instap, leeftijd geeft alleen richting. Bij Catch Volley wordt onderhands over het net gegooid en met twee handen gevangen.

Bij Bounce Volley geeft een bounce-set, een stuitbal tegen de grond, de aanvallende speler extra tijd. Pass Volley stuurt de aankomende bal eerst onderarms naar een medespeler. Smash Volley bouwt op van pass via een gevangen bal en een bovenhandse set uit eigen opgooi naar een aanval. Ultimate Volley gaat zonder vangen en beloont een bal die na drie onderlinge contacten over het net gaat met een bonuspunt.

Level Spelers Veld Nethoogte Balgewicht
Catch Volley 2 tegen 2 4,50 × 5,20 m 1,70 m 170 g
Bounce Volley 2 tegen 2 4,50 × 5,20 m 1,70 m 170 g
Pass Volley 2 tegen 2 4,50 × 5,20 m 2,00 m 170 g
Smash Volley 3 tegen 3 4,50 × 5,20 m 2,00 m 210–230 g
Ultimate Volley 3 tegen 3 6,00 × 6,00 m 2,00 m 210–230 g

Die maten komen uit de Nevobo-spelregelkaart voor seizoen 2026–2027. De sprong van Bounce naar Pass Volley zit in het net: dezelfde 170 g bal, maar het net gaat van 1,70 m naar 2,00 m.

Kies materiaal dat bij de spelers past

Een goede uitrusting begint met een bal die de speler niet afschrikt. Sportibel adviseert om eerst het formaat van een foambal te kiezen op basis van de pedagogische behoefte en daarna de dichtheid af te stemmen op het beoogde gebruik.

  • Eerste baltoetsen: een lichte, vergevingsgezinde bal van 21 cm met huid, voor oefeningen en kleine spelletjes, niet voor officiële wedstrijden.
  • Allerkleinsten: lichte schuimvolleyballen van 19 of 20 cm, ook per karton van 12.
  • Bewegingsonderwijs en verenigingen: foamballen in verschillende formaten, gewichten en dichtheden.

Voor les of training biedt Sportibel een volleybal in PU-foam met huid aan, waarvan de maat van 21 cm aansluit bij een echte volleybal. Voor de allerkleinsten is er een volleybal in schuimstof van 20 cm. Zacht en licht schuim uit het assortiment foamballen van Sportibel biedt de jongste spelers bovendien een gemakkelijke grip.

Organiseer een veilige clubtraining of gymles

Voor een gymles met dertig kinderen in een standaard gymzaal noemt de KVLO aangepaste regels: vangen, stuiten, lopen met de bal en ingooien in plaats van serveren. Doet onderarms spelen pijn, dan zijn zachtere ballen een optie. Leg reserveballen buiten de loop- en speelruimte en controleer vooraf of de vloer droog is, het net stevig staat en aanloop- en landingsroutes vrij zijn.

Bij muuroefeningen stoppen spelers tijdig in plaats van zich met gestrekte armen tegen de muur op te vangen, zo vragen Nederlandse schoolleskaarten. Vóór intensiever springen, landen en slaan past een warm-up, bijvoorbeeld een balopwarming. VeiligheidNL beschrijft daarnaast een opbouwend blessurepreventieprogramma met onder meer rompstabiliteitsoefeningen om knie-, enkel- en schouderblessures te beperken.

Veelgestelde vragen

Twee fouten keren vaak terug: te dicht bij de muur staan en onvoldoende onder de terugkomende bal bewegen. Bovenhands spelen dient om gericht naar een medespeler te spelen en de bal te verdelen, dus een goede positie onder de bal telt al bij de muuroefening.

In het circuit van vier stations mogen beginners tussendoor vangen, spelen spelers op gemiddeld niveau zonder vangen en combineren gevorderden de opdrachten met zijwaartse verplaatsing. Hooghouden wordt moeilijker door bovenhandse en onderarmse contacten af te wisselen of tijdens het spelen een halve draai te maken.

De balvolgoefening werkt met vijf of meer spelers. De trainer kan de techniek beperken tot onderarms spelen en een doel stellen voor een ononderbroken reeks. Met maximaal vijftien spelers kan de oefening ook in drie groepen verlopen.